دنیای امروز دنیای ایده‌ها است و هر کسب‌وکاری ابتدا یک ایده بوده است. این ایده‌ها گاهی توانایی و کشش این امر را دارند که در صورت اجرایی شدن، آن کسب‌وکار را به سود سرشار برسانند. حال برای حمایت از آن‌ها چه باید کرد؟

در این نوشته در صدد هستیم مالکیت فکری را تشریح کرده و طرق حمایت از آن را بیان کنیم.

مالکیت فکری یا معنوی در واقع مجموعه‌ای از حق‌های مختلف است که هر روز مهم‌تر می‌شود و حمایت از آن نیز روزبه‌روز به مسئله حیاتی‌تر، مهم‌تر و در عین حال چالش برانگیزتر تبدیل می‌شود. مالکیت فکری خلاقیت ذهن است و برخلاف مالکیت جسمی نظیر خانه و ماشین، مالکیت فکری وجود خارجی ندارد. حقوق مالکیت فکری در واقع حمایت از حق بهره‌برداری از خلاقیت منحصر به فرد یک فرد است. با این حال صرف حمایت از فکر یا ایده مطرح نیست بلکه این فکر یا ایده برای حمایت شدن باید به صورت فیزیکی بروز پیدا کند که همان چیزی است که از نظر حقوقی حمایت می‌شود. مالکیت فکری برای کسب‌وکارها از این جهت مهم است که دارایی نامحسوس آن ولی در عین حال بسیار مهم محسوب می‌شود که ممکن است مورد استفاده یا سواستفاده قرار بگیرد. به این معنا که از جنبه‌های مختلفی می‌تواند برای شرکت مثمر ثمر باشد. به عنوان مثال به عنوان ابزاری برای تبلیغات، ثبت برند و ایجاد اعتبار برای شرکت به کار گرفته می‌شود. هر کسب و کاری مالک چنین دارایی‌ای هست چه از آن آگاه باشد چه نباشد.

این امر در ماده 27 اعلامیه جهانی حقوق بشر نیز مورد تاکید قرار گرفته است.

ماده 27: الف) هر کس حق دارد در زندگی فرهنگی_اجتماعی شرکت کند، از فنون و هنرها متمتع گردد و در پیشرفت علمی و فوائد آن سهیم باشد.

ب) هر کس حق دارد از حمایت منافع معنوی و مادی آثار علمی، فرهنگی یا هنری خود برخوردار شود.

گاهی حقوق مالکیت فکری صرفا برای مدت زمان مشخصی و گاهی برای همیشه ادامه پیدا می‌کند.

کسانی مالک مالکیت فکری هستند که:

–       آن را خلق کرده باشند.

–       مالکیت فکری را از خالق آن یا گیرنده قبلی آن خریداری کرده باشند.

–       صاحب برندی باشند که تبدیل به علامت تجاری آن‌ها بشود.

مالکیت فکری می‌تواند:

–       بیشتر از یک مالک داشته باشد.

–       متعلق به فرد یا کسب و کار باشد.

–       فروخته یا منتقل شود.

به طور کلی مالکیت فکری در دو قسم کلی تقسیم‌بندی می‌شود:

1_ مالکیت صنعتی (Industrial property)

2_ کپی رایت (copy right)

مالکیت صنعتی خود شامل موارد زیر است:

ثبت اختراع، علامت تجاری و اسرار تجاری

علامت تجاری (trademark)

هر گونه کلمه، تصویر و یا صدایی است که برند شرکت را به نمایش می‌گذارد. ممکن است این علامت نشان‌دهنده محصول یا خدمات شرکت باشد و یا ممکن است نشان‌دهنده خود شرکت باشد. در واقع علامت تجاری متمایز کننده کالا و خدمات کسب‌وکار شما می‌باشد.

ماده 30 قانون ثبت اختراعات، طرح‌های صنعتی و علائم تجاری مصوب 1386 در تعریف علامت تجاری بیان می‌دارد:

علامت یعنی هر نشان قابل رؤیتی که بتواند کالاها یا خدمات اشخاص حقیقی یا حقوقی را از هم متمایز سازد.

ماده 31 همین قانون نیز بیان می‌دارد:

حق استفاده انحصاری از یک علامت به کسی اختصاص دارد که آن علامت را طبق مقررات این قانون به ثبت رسانده باشد.

ثبت اختراع

به مخترع امکان ایجاد، استفاده و فروش اختراع را می‌دهد. با استفاده از این حق در واقع می‌توان دیگران را از انجام هر گونه عملی با اختراع منع کرد.

ماده 1 قانون فوق الذکر در باب تعریف اختراع بیان می‌دارد:

اختراع نتیجه فکر فرد یا افراد است که برای اولین بار فرآیند یا فرآورده‌ای خاص را ارائه می‌کند و مشکلی را دریک حرفه‌، فن‌، فناوری‌، صنعت و مانند آن‌ها حل می‌نماید”.

اسرار تجاری (trade secrets)

در واقع اطلاعاتی هستند که در رقابت‌های تجاری مزیت یک شرکت محسوب می‌شوند. این اطلاعات به خودی خود ارزشمند هستند و در صورت فاش شدن آن‌ها از ارزش آن‌ها به شدت کاسته می‌شود.

اسرار تجاري هرنوع اطلاعات ارزشمندي است که داراي ارزش مستقل اقتصادي باشد، بدون آن که در نزد عموم مورد شناسایي واقع شده باشد و یا اینکه به سختی قابل شناسایی و تعیین باشد.

طبق ماده 65 قانون تجارت الکترونیکی مصوب‌ 1382:

اسرار تجاری الکترونیکی «‌داده پیام»ی است که شامل اطلاعات،‌ فرمول‌ها، الگوها، نرم‌افزارها و برنامه‌ها، ابزار و روش‌ها، تکنیک‌ها و فرایندها، تألیفات منتشر ‌نشده، روش‌های انجام تجارت و داد و ستد، فنون، نقشه‌ها و فراگردها، اطلاعات مالی،‌فهرست مشتریان، طرح‌های تجاری و امثال این‌ها است که به طور مستقل دارای ارزش ‌اقتصادی بوده و در دسترس عموم قرار ندارد و تلاش‌های معقولانه‌ای برای حفظ و حراست ‌از آن‌ها انجام شده است.

کپی رایت

این نوع از حمایت خلاقیت‌های منحصر به فرد را در قالب‌هایی نظیر نوشته، آهنگ و یا نرم‌افزار پوشش می‌دهد. در بسیاری از موارد حقوق کپی رایت به محض اجرایی شدن در قالب‌های مذکور بروز پیدا می‌کند.

قانون حمایت از حقوق مولفان، مصنفان و هنرمندان مصوب 1348 در این راستا بیان می‌دارد:

هرکس که قسمتی یا تمام اثر متعلق به دیگری را که مورد حمایت قانون است به نام خود یا به نام خود پدیدآورنده بدون اجازه او و یا عالماً و عامداً به نام شخص دیگری غیر از پدیدآورنده‌ نشر، پخش و یا عرضه نماید به حبس تأدیبی از ۶ ماه تا ۳ سال محکوم خواهد شد.

باید توجه داشت که حقوق کاربردی در هر یک از این موارد با توجه به نوع هر یک از آن‌ها متفاوت می‌شود.

از آن جایی که در ایجاد و برپایی کسب‌وکارهای جدید توجه به مالکیت فکری ضروری به نظر می‌رسد، لذا لازم است از همان ابتدا به قراردادهایی که حفظ مالکیت فکری را به ارمغان می‌آورند توجه شود و در صورت لزوم قراردادهای ضروری منعقد شوند.

حمایت از مالکیت فکری ممکن است در قالب یک قرارداد جداگانه تضمین شود. این قرارداد عمدتا برای زمانی است که مالکیت فکری قرار است از شخصی به شخص دیگر منتقل شود که در آن باید قیمت و تاریخ واگذاری، حقوق و تعهدات دو طرف قرارداد، تضمینات و طریقه جبران خسارت در آن درج شود.

به عنوان نمونه یک قرارداد مستقل و مهمی که در این زمینه وجود دارد، قرارداد انتقال مالکیت برند و علامت تجاری می باشد که ذیل آن مالک علامت تجاری، مالکیت خود را به طور کامل و قطعی به شخص دیگری انتقال می‌دهد و خریدار می‌تواند کمال بهره‌برداری را از علامت داشته باشد.

دو قرارداد مهم دیگری که حفاظت از مالکیت فکری را به همراه دارند عبارتند از:

1_ قراداد عدم رقابت

مفاد این قرارداد در این راستا تنظیم می‌شود که اگر کارمندان و یا سایر موسسینی که به یک کسب‌وکار ملحق می‌شوند، بعد از مدتی از این کسب و کار خارج شدند نتوانند همان ایده را اجرایی کنند. این امر تضمین ایده اولیه یک کسب‌وکار است.

2_ قرارداد محرمانگی (NDA)

مفاد این قرارداد در این راستا است که اگر هر گونه اطلاعاتی که هم از نظر قانونی و هم از نظر عرفی جز اسرار شرکت تلقی می‌شوند در اختیار سایر افراد به واسطه شروع همکاری قرار گرفت، این افراد نتوانند این اسرار را فاش کنند.

ضمانت اجرای هر دو قرارداد معمولا جریمه نقدی می‌باشد.

در دنیای امروز ارزش مالکیت فکری بسیار بالا و به همین جهت حمایت از آن بسیار ضروری است و غفلت از آن می‌تواند تبعات زیادی برای کسب‌وکار شما به همراه داشته باشد. بنابراین از تعیین تکلیف در این زمینه در ابتدای کار اطمینان حاصل نمایید.

در پایان شایان ذکر است که در صورت نیاز به قراردادهای مذکور در این زمینه می‌توانید به بانک قراردادهای وندا رجوع کرده و آن‌ها را دریافت کنید.


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *