با نگاه کلی به روند رشد فعالیت‌های تجاری از گذشته تاکنون در می‌یابیم که در این عرصه رشد زیادی اتفاق افتاده است و در این راستا امروزه نیازهایی به وجود آمده‌اند که احتمالا در گذشته اصلا وجود نداشتند. برای رفع نیازهای جدید و ضرورت‌هایی نظیر سرعت، سهولت و امنیت در روابط تجاری امروزه شاهد به وجود آمدن اسناد تجاری هستیم که با توجه به تازه بودن آن‌ها، لازم است حقوق و تعهدات هر یک از آن‌ها به طور کامل شناسایی شود تا خود به جای رفع نیازها مسئله‌ساز نشوند.

اسناد تجاری چیست؟

مطابق ماده 1284 قانون مدنی سند عبارت است از هر نوشته‌ای که در مقام دعوی یا دفاع قابل استناد باشد.

اسناد به دو نوع عادی و رسمی تقسیم می‌شوند:

سند رسمی: در دفاتر اسناد رسمی و نزد مامور رسمی طبق مقررات تنظیم می‌شود.

سند عادی: به وسیله افراد تنظیم می‌شود و مامور رسمی در تنظیم آن دخالتی ندارد.

اصل بر عادی بودن اسناد است و اسناد تجاری نیز عادی محسوب می‌شوند.

با توجه به این‌که در قانون تجارت ایران و سایر قوانین اسناد تجاری تعریف نشده‌اند، در دکترین حقوق تجارت اسناد تجاری اسنادی هستند که روزانه میان تجار در گردش هستند و نیز قانون تجارت شرایط خاصی را نسبت به آن‌ها در نظر گرفته است. اسناد تجاری دو مفهوم عام و خاص دارند.

اسناد تجاری در مفهوم عام شامل تمامی اسناد تجاری از جمله چک، سفته، برات، اوراق قرضه، اوراق سهام، ضمانت‌نامه بانکی و غیره می‌شوند.

اسناد تجاری در مفهوم خاص فقط شامل چک، سفته و برات می‌شوند.

مزایای اسناد تجاری:

1- مسئولیت تضامنی امضاکنندگان سند تجاری

در واقع یکی از منحصر به فردترین مزیتی که قانون‌گذار برای صاحب اسناد تجاری در نظر گرفته است، مسئولیت تضامنی صادرکنندگان اسناد تجاری در برابر دارندگان آن است. این امر در ماده 249 قانون تجارت نیز مورد اشاره قرار گرفته است و به این معنا است که صاحب سند تجاری می‌تواند به هر یک از مسئولین مراجعه کند و یا حتی چند نفر را مخاطب قرار دهد.

2- قرار تامین خواسته

صاحبین اسناد تجاری حتی قبل از شروع رسیدگی می‌توانند تقاضای توقیف اموال را به اندازه آن‌چه مورد تقاضایشان است بنمایند تا اگر رای به نفع آن‌ها بود در وصول آن دچار مشکل نشوند. این امر در ماده 292 قانون تجارت نیز مورد اشاره قرار گرفته است.

انواع اسناد تجاری

1-برات

در قانون تجارت برات تعریف نشده است ولی در میان حقوق‌دانان برات سندی است که به موجب آن کسی به دیگری دستور می‌دهد که مبلغ معینی را در وجه حامل یا شخص ثالث یا حواله کرد او بپردازد.

مندرجات برات

  • قید کلمه برات
  • تاریخ تحریر
  • اسم شخصی که باید برات را تادیه کند
  • تعیین مبلغ برات
  • تاریخ تادیه وجه برات
  • مکان تادیه وجه برات
  • اسم شخصی که برات در وجه یا حواله کرد او پرداخته می‌شود.

 قبول و نکول در برات

برحسب ماده 230 قانون تجارت قبول کننده برات ملزم است وجه آن را در موعد تعیین شده تادیه نماید و حق نکول هم ندارد.

نکول به معنای تصریح به عدم تعهد پرداخت وجه برات از طرف محال علیه است.

2-سفته ( فته طلب )

مطابق ماده 307 سفته سندی است که به موجب آن امضا کننده تعهد می‌کند که مبلغی در موعد معین یا عندالمطالبه در وجه حامل یا شخص معین و یا به حواله کرد آن شخص کارسازی نماید.

مندرجات

  • امضا یا مهر صادر کننده
  • تاریخ صدور
  • مبلغی که باید تادیه شود با تمام حروف آن
  • گیرنده وجه
  • تاریخ پرداخت
  • محل تادیه وجه
  • نام سند

3-چک

مطابق ماده 310 قانون تجارت چک نوشته‌ای است که به موجب آن صادر کننده وجوهی را که نزد محال علیه دارد، کلا یا بعضا مسترد یا به دیگری واگذار می‌نماید.

مندرجات چک

  • تاریخ صدور
  • محل صدور
  • محل پرداخت
  • مبلغ
  • گیرنده چک
  • امضا صادر کننده

مطابق ماده 315 قانون تجارت اگر چک در همان مکانی که صادر شده است باید تادیه گردد، دارنده چک باید ظرف 15 روز از تاریخ صدور وجه آن را مطالبه نماید و اگر از یک نقطه به نقطه دیگر ایران صادر شده باشد، باید ظرف 45 روز از تاریخ صدور چک مطالبه شود.

تفاوت چک با سفته و برات

1- چک در حکم یک سند لازم الاجرا است و امکان پیگیری آن از طریق پیگیری چک برگشتی از طریق اجرای ثبت وجود دارد.

2- اگر چک در موعد مقرر پرداخت نشود و برگشت بخورد، دارنده می‌تواند از طریق شکایت کیفری نیز پیگیری کند ولی سفته و برات فقط از طریق حقوقی قابل پیگیری هستند.

3- در رابطه با برات و سفته صادر کننده می‌تواند از مهر و امضای خود استفاده کند اما صحت چک منوط به امضای صادر کننده آن است.

چک در موارد زیر ضمانت اجرای کیفری‌اش را از دست می‌دهد:

1- در صورتی که چک وعده دار باشد، فقط از طریق حقوقی قابل پیگیری است.

2- اگر چک سفید امضا باشد به این معنا که به جز امضا بر روی آن موارد دیگری درج نشده باشد، قابل شکایت کیفری نیست.

3- در صورتی که چک بدون تاریخ باشد قابل شکایت کیفری نیست.

4- اگر تحقق چک منوط به تحقق امر دیگری باشد.

5- اگر چک برای تضمین انجام تعهد یا انجام معامله صادر شده باشد.

6- باید ظرف 6 ماه از تاریخ صدور چک گواهی عدم پرداخت از بانک و ظرف 6 ماه از تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت شکایت به راه افتاده باشد تا قابل شکایت کیفری باشد. در صورتی که این زمان‌بندی‌ها رعایت نشده باشد شکایت کیفری مقدور نیست.

با توجه به گسترش روزافزون معاملات و مبادلات تجاری نیاز به استفاده از اسناد تجاری مذکور روز به روز بیشتر احساس می شود. در این راستا و برای استفاده بهینه از آن ها نیاز است نکات ذکر شده در نظر گرفته شود.

با توجه به این‌که در میان اسناد تجاری چک معمول‌تر است و نکات حقوقی بیشتری نیز دارد در یک متن جداگانه در آینده به طور اختصاصی به نکات چک خواهیم پرداخت.

در صورتی که برای کسب و کار خود نیاز به استفاده از اسناد تجاری داشتید، برای دریافت مشاوره‌های دقیق‌تر می‌توانید از قسمت مشاوره تلفنی رایگان وندا از اطلاعات کارشناسان حقوقی مجرب بهره‌مند شوید.


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

عضویت در خبرنامه

هر هفته جدید ترین مطالب حقوقی وندا را در ایمیل خود دریافت کنید.

منتظر باشید ...

با تشکر، عضویت شما با موفقیت انجام شد!

 

عضویت در کانال تلگرام وندا